PHỤ NỮ ĐÀ NẴNG TỰ TIN DẪN DẮT CHUYỂN ĐỔI XANH DỰA TRÊN NỘI LỰC CỘNG ĐỒNG

Từ những lớp học cộng đồng về kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, phụ nữ tại phường Sơn Trà, phường Hải Vân và xã Sông Vàng (TP. Đà Nẵng) đang từng bước nâng cao năng lực, thay đổi tư duy và tự tin đảm nhận vai trò dẫn dắt các hoạt động phát triển kinh tế bền vững cho chị em tại địa phương. Không chỉ tiếp nhận kiến thức mới, các chị đang từng ngày biến những khái niệm tưởng chừng xa lạ thành hành động cụ thể, gắn chặt với sinh kế hằng ngày và điều kiện thực tế của cộng đồng.

Phụ nữ được nâng cao năng lực về kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn

Hơn 400 phụ nữ tại phường Sơn Trà, Hải Vân và xã Sông Vàng đã có cơ hội tiếp cận một cách hệ thống với các khái niệm về kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và phương pháp phát triển cộng đồng dựa vào nội lực. Đây là kết quả của các lớp tập huấn được tổ chức tại 3 địa phương nói trên do Dự án “Tạo điều kiện cho phụ nữ miền Trung Việt Nam cải thiện cuộc sống và bảo vệ môi trường, tài nguyên thiên nhiên thông qua áp dụng kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn”, do Phái đoàn Liên minh châu Âu tại Việt Nam tài trợ, Trung tâm GreenViet phối hợp cùng tổ chức Visible Impact và Trung tâm Nghiên cứu Phát triển Xã hội (CSRD) thực hiện.

Với đa phần phụ nữ, đặc biệt là phụ nữ Cơ Tu tại xã Sông Vàng, đây là lần đầu tiên họ được tìm hiểu sâu về những nội dung vốn trước đây còn khá xa lạ với sinh kế truyền thống. Tuy nhiên, thông qua phương pháp học tập lấy thực tiễn làm nền tảng, các yếu tố “xanh” và “tuần hoàn” dần trở nên gần gũi, dễ hiểu, thiết thực. Phụ nữ được hướng dẫn phân tích toàn bộ chuỗi giá trị sản xuất, từ khâu nguyên liệu đầu vào, chế biến sản phẩm cho đến phân phối và tiêu thụ, qua đó nhận diện rõ những tác động tích cực và tiêu cực đến môi trường, sức khỏe và hiệu quả kinh tế tại từng công đoạn.

Các nhóm phụ nữ tham gia thảo luận tại lớp học

Quá trình học hỏi này cũng giúp nhiều học viên nhận ra rằng, trên thực tế, họ đã và đang áp dụng không ít thực hành mang tính “xanh” và “tuần hoàn” trong đời sống hằng ngày. Chị Trần Thị Nguyệt, học viên phường Sơn Trà, chia sẻ rằng trước đây chị cùng nhiều chị em đã tiết kiệm nguyên liệu, tận dụng phụ phẩm, tái sử dụng vật dụng hay ủ rác hữu cơ làm phân bón, nhưng chưa từng nghĩ đó là kinh tế xanh hay kinh tế tuần hoàn. Tham gia lớp tập huấn giúp chị hiểu rõ hơn bản chất của những việc mình đang làm, đồng thời nhìn thấy khả năng phát triển chúng thành các mô hình sản xuất bền vững, có định hướng lâu dài và bài bản hơn.

Phụ nữ tham quan, khảo sát các mô hình kinh tế xanh, tuần hoàn tại Hội An và Cù Lao Chàm

Song song với các nội dung về kinh tế xanh – kinh tế tuần hoàn, phương pháp phát triển cộng đồng dựa vào nội lực (ABCD) được lồng ghép xuyên suốt quá trình tập huấn, giúp phụ nữ nhìn nhận lại cộng đồng của mình dưới một góc nhìn mới. Thay vì tập trung vào những khó khăn, thiếu thốn, các chị được khuyến khích khám phá và kết nối các nguồn lực sẵn có về con người, mối quan hệ xã hội và giá trị văn hóa địa phương. Chính sự thay đổi trong cách nhìn nhận này đã mở ra nhiều ý tưởng sinh kế phù hợp, khả thi và có tính bền vững cao hơn.

Phụ nữ tự tin dẫn dắt cộng đồng “chuyển đổi xanh”

Một điểm quan trọng của dự án là việc xây dựng đội ngũ nữ tập huấn viên địa phương. Thông qua các khóa tập huấn nữ tập huấn viên về kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, 30 phụ nữ nòng cốt đã được trang bị kiến thức chuyên sâu về kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, lồng ghép giới và kỹ năng giảng dạy cộng đồng. Từ vai trò học viên, các chị đã tự tin đứng lớp, điều phối thảo luận và trực tiếp tập huấn lại cho hơn 300 phụ nữ tại địa phương mình sinh sống.

Quá trình chuyển đổi từ “người học” sang “người chia sẻ” không chỉ là sự thay đổi về vai trò, mà còn là bước ngoặt quan trọng về nhận thức và sự tự tin của phụ nữ. Đối với nhiều nữ tập huấn viên, đặc biệt là phụ nữ Cơ Tu xã Sông Vàng, việc đứng trước cộng đồng để trình bày, điều phối thảo luận hay hướng dẫn thực hành là một trải nghiệm hoàn toàn mới. Thông qua quá trình thực hành giảng dạy tại các lớp tập huấn cộng đồng, các chị dần làm chủ kiến thức, biết cách diễn giải các khái niệm kinh tế xanh – kinh tế tuần hoàn bằng ngôn ngữ đời sống, gắn với ví dụ cụ thể từ chính sinh kế của địa phương, giúp học viên dễ hiểu và dễ áp dụng.

Chị Trần Thị Nghĩa, tập huấn viên tại xã Sông Vàng chia sẻ: “Lúc đầu tôi không nghĩ mình có thể đứng lớp dạy lại các chị em trong xã. Sau khi tham gia 2 khóa ToT (tập huấn cho tập huấn viên), tôi có nhiều kiến thức hơn để truyền đạt với chị em. Khi đứng lớp, chị em đã lắng nghe và cùng trao đổi rất sôi nổi. Điều đó giúp tôi tự tin hơn và tôi nghĩ rằng nếu phụ nữ trong xã có thêm kiến thức thì sẽ có thêm nhiều cơ hội để cải thiện sinh kế và cuộc sống của mình”.

Điều quan trọng hơn cả là các nữ tập huấn viên địa phương đóng vai trò cầu nối giữa kiến thức dự án và thực tiễn cộng đồng. Nhờ am hiểu bối cảnh văn hóa, tập quán sản xuất và những khó khăn cụ thể của từng nhóm phụ nữ, các chị có thể điều chỉnh nội dung tập huấn phù hợp. Các nữ tập huấn viên cũng giúp giúp các học viên nhận diện lại nguồn lực sẵn có, gọi tên giá trị của tri thức bản địa và từng bước hình thành ý tưởng kinh tế dựa trên nguồn lực của cộng đồng.

Những ý tưởng về kinh tế xanh, tuần hoàn được hình thành

Qua các đợt tập huấn nâng cao năng lực, những chuyển biến trong tư duy nhanh chóng được cụ thể hóa thành hành động. Tại phường Hải Vân, các nhóm phụ nữ dự kiến lồng ghép nội dung kinh tế xanh – kinh tế tuần hoàn vào các buổi sinh hoạt Chi hội, đồng thời chia sẻ và nhân rộng các thực hành như trồng rau sạch, ủ phân hữu cơ và làm sản phẩm tẩy rửa sinh học tại hộ gia đình.

Ở phường Sơn Trà, phụ nữ hoạt động trong lĩnh vực chế biến và kinh doanh thủy sản đang từng bước vận động liên kết, hướng tới hình thành các tổ hợp tác, hợp tác xã để đủ điều kiện triển khai các mô hình sản xuất xanh như sử dụng năng lượng tái tạo trong chế biến, cải tiến bao bì và nhãn mác sản phẩm, qua đó nâng cao giá trị kinh tế và giảm tác động tiêu cực đến môi trường.

Tại xã Sông Vàng, phụ nữ Cơ Tu có sự chuyển biến về nhận thức vai trò của chính mình trong chuỗi giá trị. Từ chỗ thường chỉ đảm nhận các công việc ít được ghi nhận, các chị bắt đầu đặt câu hỏi về khả năng tham gia sâu hơn vào những khâu tạo ra lợi nhuận kinh tế. Quá trình học tập đã khơi mở nhiều ý tưởng kinh tế, gắn với điều kiện cụ thể và năng lực của cộng đồng như mô hình trồng và chế biến chè dây theo hướng bền vững, mô hình chăn nuôi heo đen và bò nhốt chuồng kết hợp xử lý chất thải bằng ủ phân hữu cơ hoặc hầm biogas. Các mô hình này không chỉ góp phần giảm ô nhiễm môi trường, bảo vệ tài nguyên, mà còn tạo sinh kế phù hợp, ổn định và dễ tham gia cho phụ nữ địa phương.

Trong thời gian tới, Dự án sẽ tiếp tục phối hợp với Hội Liên hiệp Phụ nữ các phường, xã nhằm hỗ trợ hoàn thiện các sáng kiến, tăng cường kết nối thị trường và huy động thêm nguồn lực. Thông qua các hoạt động truyền thông và cuộc thi đề xuất sáng kiến về kinh tế xanh – kinh tế tuần hoàn, phụ nữ địa phương sẽ có thêm cơ hội hiện thực hóa ý tưởng, góp phần cải thiện sinh kế, bảo vệ môi trường và thúc đẩy phát triển cộng đồng bền vững, đồng thời đóng góp vào việc thực hiện định hướng phát triển kinh tế tuần hoàn và tăng trưởng xanh của thành phố Đà Nẵng theo Đề án “Xây dựng Thành phố môi trường” của Đà Nẵng và Đề án phát triển kinh tế tuần hoàn tại Việt Nam (Quyết định 687/QĐ-TTg).